ANARŞİZM VE ÖZGÜRLÜK SORUNU - 4

16 Kasım 2017 Perşembe

Ne zamanki kadın anarşistler özgürlük adımlarını atmaya başlamışsa asıl o zaman anarşist teoride kadının yeri gerçek anlamda ...








Anarşizm ve Kadın Özgürlüğü

Kadın özgürlüğü olmadan hiçbir özgürlük hakiki özgürlük değildir. Bunun tarihsel-toplumsal nedenleri en kapsamlı analizleri gerektirirken anarşizmin "babaları" -özellikle de Proudhon- bu konuda sınıfta kalmışlardır. Proudhon dışındaki öncüler kadın-erkek eşitliğini savunsalar da genel geçer ifadeler kadın özgürlüğü için ufuk açmamıştır. Anarşist harekette bu konuyla ilk kez ciddi anlamda feminist anarşistler veya tam adıyla Anarko-Feministler ilgilenmişlerdir.

"Mülkiyet Hırsızlıktır" ama ilk hırsızlık kadına karşı yapılmış, değerleri "kurnaz ve güçlü erkek" tarafından çalındığı gibi ilk mülkleştirme girişimi de kadın üzerinde yapılmıştır. Ne zamanki kadın anarşistler özgürlük adımlarını atmaya başlamışsa asıl o zaman anarşist teoride kadının yeri gerçek anlamda olmuştur.

Anarşizm cins mücadelesini reel sosyalizmde olduğu gibi sınıf mücadelesi önünde bir engel veya devrim sonrasına ertelenecek bir sorun olarak görmemiştir. Bu anlamda ondan daha ileride bir konum arz ettiği bir gerçektir.

Anarşist pratiğin en parlak örneklerinden biri olan İspanya İç Savaşı sırasındaki direnişe damgasını vuranlar kadınların oluşturduğu birlikler ve örgütlü hareket olmuştur. Buna benzer pratiklere rağmen anarşist teorinin bireyci yönü kadını toplumsal bir olgu olarak ele almada yetersizliği doğurmuş; özgür kadın tanımı öncelikle ekonomi ve üretim ilişkileriyle bağı temelinde ele alınmış; ?üretim ve yeniden üretim alanındaki sömürünün ortadan kaldırılması? özgürlük için belirleyici önemde görülmüştür.

Cinsler arası ilişki düzeninde ise "özgür cinsellik, özgür birliktelik, özgür aşk" gibi kavramlarla ifade edilebilecek olan devlet, iktidar ve kutsal ailenin, kadının emeği ve bedeni üzerine kurduğu tahakkümün reddedilmesi esas alınmıştır. Bu ifadelere dayanarak anarşizmin cinsler arası ilişkilere yaklaşımı hakkında bir çok yalan, spekülasyon, çarpıtma ve karalama yaklaşımına girilmiştir.

Burada ileri sürülen özgür ilişki anlamındaki tanımlamalar burjuva anlamda "maddi, çoklu, keyfi, güdüsel, tüketici ilişki"değil; cinslerin karşılıklı iradesine, bilincine, saygı ve sevgisine dayanan; birbirini yücelten, geliştiren, bağımlılaştırmayan, araçsallaştırmayan, mülkleştirmeyen ilişki tarzıdır ki bunu ?anarşizmin politik projesi" olarak tanımlayanlar da vardır.

Emma Goldman bahsini ettiğimiz feminist anarşizmin hem kuramcı hem eylemci sembol isimlerinden biri olmuştur. Goldman anarşizmi şöyle tanımlamıştır: "Anarşizm, insan aklının dinin tahakkümünden; insan bedeninin mülkiyetin tahakkümünden; hükümetin prangalarından ve sınırlılığından özgürleşmesini amaçlar. Anarşizm, gerçek toplumsal zenginliği üretmek amacıyla özgür bireylerin bir araya gelmesine dayanan bir toplumsal düzeni; bireysel arzu, zevk ve eğilimlere göre, her insanın yeryüzüne özgür erişimini ve yaşamın tüm gerekliliklerinden tam [olarak] zevk almasını garanti eden bir düzeni amaçlar."

Kızıl Elma lakaplı Goldman?ın en meşhur sözlerinden biri onun renkli ve özgürlükçü kişiliğini yansıttığı gibi anarşizm içindeki erkek egemen zihniyete karşı kadınca duruşu, isyanı ve özgürlük çizgisini de sanatsal tarzda ifade etmektedir: "Dans edemediğim devrim benim devrimim değildir!"

Anlamak Özgürlüktür

Anarşizmin mirasına hak ettiği değeri, eleştirileriyle birlikte Önder APO vermiştir. Bu değerlendirme ve eleştirilerini, tarihsel savunmalarının "Özgürlük Sosyolojisi" adını koyduğu kitabında işlemiştir:

"Reel sosyalizmle yaşıt olan ve Fransız Devrimi'nde kök bulan anarşist hareketler reel sosyalizmin çözülüşü, daha doğrusu sistemle bütünleşmesi sonrasında yeniden değerlendirmeyi hak etmektedir. Ünlü temsilcileri Proudhon, Bakunin ve Kropotkin'in eleştirilerinde tümüyle haksız olmadıkları (sisteme ve reel sosyalizme ilişkin) bugün daha iyi anlaşılmaktadır. Kapitalizmi yalnız özel ve devlet tekeli olarak değil, modernite olarak da eleştirmekten geri kalmayan bir hareket olarak, sistemin en karşıt ucunda yer almayla dikkat çekerler. İktidara hem moralist, hem politik açıdan yönelttikleri eleştiriler önemli gerçeklik payı taşımaktadır. Geldikleri sosyal yapıların hareket üzerinde etkileri belirgindir. Kapitalizmin iktidardan düşürdüğü aristokrat kesimlerle eskiye göre göreceli olarak durumlarını daha da kötüleştirdiği şehir zanaatkârlarının sınıfsal tepkileri bu gerçeği yansıtır. Bireysel kalmaları, güçlü taban bulamamaları, karşıt sistem geliştirememeleri sosyal yapılarıyla yakından bağlantılıdır. Kapitalizmin ne yaptığını iyi biliyorlar, fakat neyi yapmaları gerektiğini iyi bilmiyorlar. Görüşlerini kısaca toparlarsak;

1- Kapitalist sistemi en soldan eleştirmektedirler. Ahlaki ve politik toplumu dağıttığını daha iyi kavrıyorlar. Marksistler gibi ilerici rol atfetmiyorlar. Kapitalizmin dağıttığı toplumlara yaklaşımları daha olumludur. Gerici ve çürümeye mahkûm görmüyorlar. Ayakta kalmalarını daha ahlaki ve politik buluyorlar.

2- İktidar ve devlet yaklaşımları Marksistlere göre daha kapsamlı ve gerçekçidir. İktidarın mutlak kötülük olduğunu söyleyen Bakunin'dir. Fakat her ne pahasına olursa olsun iktidar ve devletin hemen kaldırılmasını talep etmeleri ütopik olup, pratikte fazla gerçekleşme şansı olmayan yaklaşımlardır. Devlet ve iktidara dayalı sosyalizmin inşa edilemeyeceğini, belki de daha tehlikeli bürokratik bir kapitalizmle sonuçlanacağını öngörebilmişlerdir.

3- Merkezi ulus-devlet inşasının tüm işçi sınıfı ve halk hareketleri için felaket olacağını ve umutlarına büyük darbe indireceğini öngörmeleri gerçekçidir. Almanya ve İtalya'nın birliği konusunda Marksistlerle giriştikleri eleştirilerde de haklı çıkmışlardır. Tarihin ulus-devlet lehinde gelişim göstermesinin eşitlik ve özgürlük ütopyaları için büyük kayıp anlamına geldiğini söylemeleri ve Marksistlerin ulus-devletten yana tavır almalarını şiddetle eleştirip ihanetle suçlamaları belirtilmesi gereken önemli hususlardır. Kendileri konfederalizmi savunmuştur.

4- Bürokratizme, endüstriyalizme, kentleşmeye yönelik görüş ve eleştirileri de önemli oranda doğrulanmıştır. Erkenden anti-faşist ve ekolojik tavır geliştirmelerinde bu görüş ve eleştirilerinin önemli payı bulunmaktadır.

5- Reel sosyalizme yönelttikleri eleştiriler de sistemin çözülmesiyle doğrulanmıştır. Kurulanın sosyalizm değil, bürokratik devlet kapitalizmi olduğunu en iyi teşhis eden kesimdir.

Oldukça önemli ve doğrulanmış bu görüş ve eleştirilerine rağmen, anarşist hareketin reel sosyalizme göre kitleselleşip pratik uygulama şansı bulamaması düşündürücüdür. Bu sanıyorum teorilerindeki ciddi bir eksiklik ve sakatlıktan kaynaklanmaktadır. Uygarlık çözümlemelerinin eksikliği ve uygulanabilir bir sistem geliştirememeleri bunda önemli rol oynamıştır. Tarihsel-toplum çözümlemeleri ve çözüm önerileri de pek geliştirilmemiştir. Ayrıca kendileri de pozitivist felsefenin etkisini taşımaktadır. Avrupa merkezli sosyal bilimin pek dışına çıktıkları söylenemez. En önemli eksiklikleri, bence demokratik siyaset ve modernite konusunda sistematik düşünce ve yapılanma içine girememeleridir. Görüş ve eleştirilerinin doğruluğuna ilişkin gösterdikleri titiz çabayı sistemleştirme ve uygulama konusunda sergileyememişlerdir. Belki de sınıfsal konumları buna engeldir. Diğer önemli bir engel, teorik görüşlerinde ve pratik yaşamlarında her türlü otoriteye duydukları tepkidir. İktidar ve devletin otoritesine duydukları haklı tepkiyi tüm otorite ve düzen biçimlenişine yansıtmaları, demokratik moderniteyi teorik ve pratik olarak gündemleştirmelerini etkilemiştir. En önemli özeleştiri konusunun demokratik otoritenin meşruiyetini ve demokratik modernitenin gerekliliğini görememeleri olduğu kanısındayım. Ayrıca ulus-devlet yerine demokratik ulus seçeneğini geliştirmeyişleri de önemli bir eksiklik ve özeleştiri konusudur.

Günümüzde reel sosyalizmin çözülüşü, ekolojik ve feminist hareketlerin gelişmesi, sivil toplumculuğun genel bir kabarma sergilemesi şüphesiz anarşistler üzerinde olumlu etki bırakmıştır. Fakat haklı çıktıklarını tekrarlamaları fazla anlam ifade etmiyor. Yanıtlamaları gereken soru, neden iddialı bir sistem eylemliliğini, inşasını geliştirmedikleridir. Bu da akla teori ile yaşamları arasındaki derin uçurumu getirmektedir. Çokça eleştirdikleri modern yaşamı acaba kendileri aşabilmiş midirler? Daha doğrusu, bu konuda ne kadar tutarlıdırlarAvrupa merkezli yaşam tarzını bırakıp, gerçek bir küresel demokratik modernliğe adım atabilecekler mi?

Benzer soru ve eleştirileri çoğaltmak mümkündür. Önemli olan tarihte büyük fedakârlıklar göstermiş olan, önemli düşünürleri bağrında taşıyan, görüş ve eleştirileriyle entelektüel camiada önemli yer tutan bu hareketin ve mirasının tutarlı, gelişebilir bir sistem karşıtı sistem içinde toparlanabilmesidir. Anarşistlerin reel sosyalistlere göre daha rahat bir özeleştiri ile güncel pratiğe yönelmeleri beklenebilir. Ekonomik, sosyal, siyasal, entellektüel ve etik mücadelelerinde hak ettikleri yeri almaları önemini korumaktadır. Ortadoğu zemininde hızlanan uygarlık ve kültür boyutları da öne çıkmış bulunan mücadelelerde anarşistlerin hem kendilerini yenilemeleri, hem de güçlü katkılarda bulunmaları mümkündür. Demokratik modernite sisteminin yeniden inşa çalışmalarında ittifak geliştirilmesi gereken önemli güçlerden birisidir.

 

Bu Yazıya Henüz Yorum Eklenmemiş.